Điều chỉnh thuế cuối năm (年末調整) tại Nhật: Ai được, cách khai và hoàn thuế

26.040 yên là tiền hoàn lại sau khi điều chỉnh thuế cuối năm, bạn được nhận chứ không phải bị trừ đi. Công ty sẽ thu thuế thu nhập cá nhân hàng tháng, rồi cuối năm tính lại dựa vào tổng thu nhập và số người phụ thuộc. Nếu công ty thu nhiều hơn so với số thuế thực tế phải trả, họ sẽ hoàn trả chênh lệch cho bạn. Trường hợp của bạn là công ty hoàn trả lại tiền, không phải trừ đi. 還付金 (hoàn thuế) về mặt ý nghĩa là khoản được hoàn lại, hầu hết công ty và văn phòng hành chính đều sử dụng từ này với ý nghĩa đó. Bạn nên xác nhận lại với công ty để chắc chắn không có sự nhầm lẫn nào, hoặc hỏi công ty rõ ràng tại sao 還付金 mà lại bị trừ để được giải thích cụ thể.

Thuế cư trú (住民税) là bắt buộc phải đóng, không nộp sẽ ảnh hưởng tới việc xin gia hạn visa.

Theo luật thuế Nhật Bản, nếu ngày 1/1/2022 em đăng ký địa chỉ ở Osaka thì em phải nộp thuế cư trú cho Osaka. Thuế cư trú được tính dựa vào thu nhập của năm trước (năm 2021), không phải dựa vào thu nhập của tháng em ở đó. Vì vậy, việc em thất nghiệp tháng 1/2022 không ảnh hưởng tới việc nộp thuế.

Nếu em có chuyển tiền phụng dưỡng cho người thân (người phụ thuộc) nhưng chưa khai báo, em vẫn có thể làm thủ tục điều chỉnh thuế để được giảm.

Cách làm điều chỉnh: em có thể làm nenmatsuchosei (công ty hỗ trợ làm điều chỉnh thuế vào cuối năm) hoặc làm kakuteishinkoku — em khai báo cá nhân với sở thuế từ 15/2 đến 15/3 năm sau (thời gian có thể kéo dài được). Em cần gửi tiền phụng dưỡng mới có thể được giảm thuế.

Em có thể thanh toán thuế ở bất kỳ cửa hàng tiện lợi (combini) nào.

Nếu công ty mới của em không làm 年末調整 (điều chỉnh cuối năm) cho em, thì em phải tự làm 確定申告 (khai báo thuế xác định) vào tháng 2-3 năm sau. Cần chuẩn bị: sổ hộ khẩu (photo + bản dịch), giấy chuyển tiền về Việt Nam, 源泉徴収票 (phiếu này công ty cũ sẽ gửi cho vào cuối năm), và nếu có khai báo người phụ thuộc thì cần phiếu kê khai người phụ thuộc (tải trên mạng hoặc sở thuế sẽ cung cấp). Đi đến sở thuế địa phương gần nơi cư trú (thường là quận/huyện), mang theo giấy tờ này và họ sẽ hướng dẫn cụ thể.

Có, ở Nhật cuối năm sẽ có quy trình tính lại thuế gọi là 年末調整 (nenmatsu chōsei). Cụ thể:

Nếu vẫn đang làm tại công ty:

Cuối năm (thường tháng 12), công ty sẽ tự tính tổng thu nhập cả năm và số thuế thực tế phải nộp, rồi so sánh với số thuế đã khấu trừ hàng tháng. Nếu bạn nộp thừa, phần thừa sẽ được cộng thêm vào tờ lương tháng 12 (hoặc đầu tháng 1 năm sau). Không cần đủ 12 tháng mới được hoàn — ví dụ sang Nhật tháng 7 và làm đến cuối năm cũng được hoàn thuế bình thường.

Nếu đã nghỉ việc hoặc công ty không làm 年末調整:

Em cần tự ra cục thuế (税務署) gần nhất để khai báo thuế — gọi là 確定申告 (kakutei shinkoku). Có thể khai trong vòng 5 năm kể từ năm phát sinh thuế.

Nếu muốn hoàn thêm ngoài mức cơ bản:

Công ty chỉ làm những khoản cơ bản. Nếu em có hoàn cảnh phụ thuộc (ví dụ bố mẹ ở Việt Nam không đi làm mà em có gửi tiền về nuôi — gọi là 扶養控除/dinh dưỡng trợ), hoặc có các khoản chi phí khác như ふるさと納税, iDeCo, chi phí khám chữa bệnh... thì em cần tự ra cục thuế khai thêm để được hoàn nhiều hơn. Sau khi khai, cục thuế sẽ kiểm tra và chuyển tiền hoàn vào tài khoản trong vài tuần.

Có 3 cách khác ngoài liên hệ công ty cũ:

1. Lên lấy lại từ cơ quan nhập cảnh (Nyukan) lúc gia hạn visa: Khi bạn nộp hồ sơ gia hạn visa, bạn có thể xin lại bản 源泉徴収票 từ Nyukan vì họ đã giữ bản gốc. Tuy nhiên nếu visa của bạn mới nộp hồ sơ thì chắc phải chờ lâu.
2. Báo cáo lên cơ quan thuế (税務署): Theo luật thuế Nhật, công ty từ chối cấp lại 源泉徴収票 là vi phạm luật thuế (所得税法違反). Bạn có thể nộp đơn "源泉徴収票不交付の届出書" lên cục thuế địa phương. Cục thuế sẽ chỉ đạo công ty cung cấp lại, tạo áp lực lớn lên công ty. (Ghi chú: Công ty sẽ bị xử phạt nếu tiếp tục từ chối)
3. Làm điều chỉnh thuế (年末調整) tại cục thuế: Bạn có thể làm điều chỉnh thuế tại cục thuế năm sau. Cách này: tìm hướng dẫn trên YouTube, in đơn ra, điền thông tin từ giấy 課税／納税 (bạn đã lấy được ở tỉnh), rồi nộp lên cục thuế gần nhất kèm hoá đơn chuyển tiền để chứng minh bạn đã trích nộp thuế. Nếu được hoàn thuế, họ sẽ hoàn vào tài khoản.
4. Hỏi HelloWork: HelloWork không thể cấp lại giấy 源泉徴収票 (chỉ công ty mới có thẩm quyền).

Trường hợp lý tưởng: Công ty cũ trả lại giấy, bạn đưa cho công ty mới làm 年末調整 ngay. Nếu công ty cũ không hợp tác, cách 2 (báo cục thuế) có khả năng thành công cao nhất.

Công ty tính em thuộc trường hợp chưa nộp tờ 扶養控除等申告書 (Dependent Deduction Declaration), nên trừ thuế thu nhập cao hơn bình thường. Bảng tính thuế của cục thuế luôn cao hơn thực tế. Cuối năm khi làm nenmatsu-chosei (年末調整 / điều chỉnh cuối năm) thì sẽ nhận lại phần đóng thừa, không cần lo. Một số công ty dùng phần mềm Yayoi Kaikei để tính — cuối năm cũng được hoàn lại hoặc bị trừ đi tuỳ tình huống thực tế.

Nếu lương em thực tế chỉ tầm 26 triệu, thì thuế thu nhập bình thường chỉ tầm 8 sen (0.8 triệu). Nếu trừ tới 4-4.5 triệu thì có thể công ty tính sai, hoặc em chưa nộp giấy 扶養控除等申告書.

Công ty phải cấp giấy gensen trong vòng 1 tháng kể từ khi bạn nghỉ việc. Vì bạn nghỉ từ tháng 3, công ty phải cấp giấy gensen cho tháng 1-3 của năm đó (năm bạn nghỉ) ngay. Sau đó, vào cuối năm, bạn sẽ nhận giấy gensen cho tháng 4-12 (ở công ty mới). Bạn không cần phải chờ kumiai hỏi — hãy chủ động yêu cầu công ty cũ cấp ngay, vì đó là quyền của bạn.