Điều chỉnh thuế cuối năm (年末調整) tại Nhật: Ai được, cách khai và hoàn thuế

Có, rất cần. Nếu em chuyển công ty trong năm, công ty mới cần giấy gensen từ công ty cũ để tính đúng số thuế phải đóng hoặc được hoàn trong năm đó. Nếu không có giấy gensen, em sẽ phải tự làm thủ tục hoàn thuế (確定申告) sau khi hết năm, điều này rất phiền phức. Hoặc công ty mới sẽ không tính được đúng số thuế, dẫn đến bị quỵt hoặc phải đóng thêm.

Không, công ty chỉ làm hoàn thuế cho năm hiện tại thôi. Năm ngoái là quá khứ rồi, công ty sẽ không làm cho em. Để được giảm trừ cho năm ngoái, em phải tự làm thủ tục kakuteishinkoku (確定申告) cho năm đó. Dù là giảm trừ cho 1 người cũng sẽ giảm được nhiều thuế. Nên làm thủ tục riêng cho năm quá khứ này để không bị mất tiền.

26.040 yên là tiền hoàn lại sau khi điều chỉnh thuế cuối năm, bạn được nhận chứ không phải bị trừ đi. Công ty sẽ thu thuế thu nhập cá nhân hàng tháng, rồi cuối năm tính lại dựa vào tổng thu nhập và số người phụ thuộc. Nếu công ty thu nhiều hơn so với số thuế thực tế phải trả, họ sẽ hoàn trả chênh lệch cho bạn. Trường hợp của bạn là công ty hoàn trả lại tiền, không phải trừ đi. 還付金 (hoàn thuế) về mặt ý nghĩa là khoản được hoàn lại, hầu hết công ty và văn phòng hành chính đều sử dụng từ này với ý nghĩa đó. Bạn nên xác nhận lại với công ty để chắc chắn không có sự nhầm lẫn nào, hoặc hỏi công ty rõ ràng tại sao 還付金 mà lại bị trừ để được giải thích cụ thể.

Thuế cư trú (住民税) là bắt buộc phải đóng, không nộp sẽ ảnh hưởng tới việc xin gia hạn visa.

Theo luật thuế Nhật Bản, nếu ngày 1/1/2022 em đăng ký địa chỉ ở Osaka thì em phải nộp thuế cư trú cho Osaka. Thuế cư trú được tính dựa vào thu nhập của năm trước (năm 2021), không phải dựa vào thu nhập của tháng em ở đó. Vì vậy, việc em thất nghiệp tháng 1/2022 không ảnh hưởng tới việc nộp thuế.

Nếu em có chuyển tiền phụng dưỡng cho người thân (người phụ thuộc) nhưng chưa khai báo, em vẫn có thể làm thủ tục điều chỉnh thuế để được giảm.

Cách làm điều chỉnh: em có thể làm nenmatsuchosei (công ty hỗ trợ làm điều chỉnh thuế vào cuối năm) hoặc làm kakuteishinkoku — em khai báo cá nhân với sở thuế từ 15/2 đến 15/3 năm sau (thời gian có thể kéo dài được). Em cần gửi tiền phụng dưỡng mới có thể được giảm thuế.

Em có thể thanh toán thuế ở bất kỳ cửa hàng tiện lợi (combini) nào.

Không cần làm đâu. Nếu thu nhập từ tháng 9 đến tháng 12 dưới 100 man (hoặc dưới 103 man nếu chưa trừ nenkin và các khoản khác) thì miễn thuế, không cần chuyển tiền hoàn. Mới sang chưa phải làm. Năm đầu tiên không cần. Từ tháng 9-12 thu nhập không đủ nên không cần. Sang năm 2 sẽ tính thuế vào cuối năm để năm thứ 3 đóng thuế cho năm 2. Cuối năm nay em cứ đăng ký người phụ thuộc vào thủ tục điều chỉnh thuế trước, sang năm đỡ phải ghi nhiều.

Nếu công ty mới của em không làm 年末調整 (điều chỉnh cuối năm) cho em, thì em phải tự làm 確定申告 (khai báo thuế xác định) vào tháng 2-3 năm sau. Cần chuẩn bị: sổ hộ khẩu (photo + bản dịch), giấy chuyển tiền về Việt Nam, 源泉徴収票 (phiếu này công ty cũ sẽ gửi cho vào cuối năm), và nếu có khai báo người phụ thuộc thì cần phiếu kê khai người phụ thuộc (tải trên mạng hoặc sở thuế sẽ cung cấp). Đi đến sở thuế địa phương gần nơi cư trú (thường là quận/huyện), mang theo giấy tờ này và họ sẽ hướng dẫn cụ thể.

Khi chuyển công ty giữa năm (tháng 11), có hai con đường để hoàn thuế:

**Con đường 1 — Nhanh hơn: Nộp gensen cho công ty mới làm 年末調整**

• Xin **源泉徴収票 (gensen choushu hyou)** từ công ty cũ càng sớm càng tốt.
• Nộp tờ gensen đó cho bộ phận kế toán/HR của công ty mới trước deadline 年末調整 (thường cuối tháng 11 hoặc đầu tháng 12).
• Công ty mới sẽ tổng hợp thu nhập cả năm và tính lại thuế — nếu bị trừ dư thì sẽ được hoàn vào lương tháng 12.

**Con đường 2 — Nếu bỏ lỡ deadline: Tự khai 確定申告**

• Nếu không kịp nộp gensen cho công ty mới, hoặc công ty mới không làm 年末調整, thì tự làm 確定申告.
• Thời điểm: từ tháng 1 đến tháng 3 năm sau (ví dụ tháng 1–3/2027 cho thu nhập năm 2026).
• Mang gensen từ cả hai công ty đến cục thuế (税務署) hoặc làm online qua e-Tax.

**Lưu ý:** Có được hoàn thuế hay không tùy vào việc thuế bị trừ nhiều hay ít hơn thực tế. Chuyển công ty giữa năm thường bị trừ thiếu hoặc dư nên hầu hết đều được hoàn một phần.